आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

अनंत ऊर्जा:वाहत्या पाण्यासारखे प्रवाही व्हावे

औरंगाबाद8 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

आयुष्याच्या या खेळात जे यशस्वी होतात तेच स्वतःच्या आयुष्याची जबाबदारी घेतात. प्रगती स्वतःहून होत नाही, हे त्यांना माहीत आहे. आपण दोन सर्वोच्च वैयक्तिक कौशल्ये साध्य करण्यासाठी स्वतःला वचनबद्ध करतो तेव्हा प्रगती होते. जे आपल्या कौशल्यांना पूर्वनिर्धारित मानत नाहीत तेच यशस्वी आहेत. ते त्याच्या उपायावर मन केंद्रित करतात.

तुम्ही कधी विचार केला आहे का की, वाहणारे पाणी जीवन आणि ऊर्जेने परिपूर्ण असते; पण तलाव किंवा स्विमिंग पूलच्या साचलेल्या पाण्यात जीवाणू आणि कीटकांचा प्रादुर्भाव का होतो? नदी हा अखंड वाहणारा प्रवाह आहे; सदैव गतिमान; पर्वत, दऱ्यांतून जात, खडक फोडून अडथळा आल्यावर दिशा बदलून वाहणारा अखंड प्रवाह. हे विकसनशील मानसिकतेसारखेच आहे. दुसरीकडे, जे पाणी गतिहीन आहे, ते मृत मानसिकतेसारखे आहे; कारण ते पाणी साचून राहिल्यास विषारी बनते.

मानसिकता विकसित करण्याचे सुंदर उदाहरण आपल्याला कालिदासाच्या जीवनात पाहायला मिळते. कालिदास स्वतः ज्या झाडावर बसला होता, त्याच फांद्या तोडताना काही विद्वानांनी कालिदासाला पाहिले, तेव्हा त्यांनी त्याला महामूर्ख म्हटले. एक विद्वान गर्विष्ठ राजकुमारी विद्योत्तमाचा बदला घेण्यासाठी पंडितांनी कसा तरी कालिदासाचा मूर्खपणा लपवला आणि राजकन्येशी त्याचे लग्न लावून दिले. कालिदास केवळ अशिक्षितच नाही, तर मोठा मूर्खही आहे, हे कळल्यावर विद्योत्तमाने त्याचा अपमान करून त्याला आपल्या जीवनातून आणि राज्यातून हाकलून दिले. भटकत असताना कालिदासाने नदीकाठी काही कपडे धुणाऱ्या महिलांना गुळगुळीत पृष्ठभाग असलेल्या गोलाकार दगडावर कपडे आपटताना पाहिले. हा दगड आजूबाजूच्या कठीण आणि खडबडीत दगडांपेक्षा वेगळा होता. या दृश्याने कालिदासाच्या मनात हा विचार जागृत केला की, दगडावर मऊ वस्त्रे वारंवार आपटून कठोर दगडाचा पृष्ठभाग मऊ होत असेल, तर त्याची जड बुद्धीही ज्ञानाने युक्त होऊन तीक्ष्ण बनू शकते! त्या विचाराने कालिदासामध्ये ज्ञानाचा शोध घेण्यासाठी मोठा उत्साह निर्माण झाला; त्याद्वारे त्यांनी स्वतःला भारतातील महान कवी, नाटककार, संस्कृतचे विद्वान बनवले.

जीवनात योग्य आणि पुरेशा प्रयत्नांनी विकासाच्या अनंत शक्यता निर्माण होऊ शकतात. लोकांना असे वाटते की, त्यांचे कौशल्य नियतीने किंवा परिस्थितीनुसार ठरवले जाते आणि ते यापुढे जास्त विकसित होऊ शकत नाहीत, तेव्हा ते मृत मानसिकतेच्या बंदिवासात असतात. ते लोक त्यांच्या क्षमता विकसित करण्यासाठी कठोर परिश्रम करण्याऐवजी आयुष्यभर त्यांच्या अभिमानात बांधलेले राहतात. ते इतरांना दोष देऊन जीवनातील अन्याय, त्यांच्या बालपणातील संगोपनाचे वातावरण, आनुवंशिकता आणि सामाजिक बंधने इत्यादी अनेक कारणे सांगतात.

प्रश्न असा आहे की, जड मानसिकतेतून विकसनशील मानसिकतेकडे कसे जायचे? अमर्याद संभाव्यतेचे तत्त्व सांगते की, सर्व मानवांमध्ये विकासाची अमर्याद क्षमता आहे, मग ते कोणाचेही वर्तमान असले तरीही. या सैद्धांतिक ज्ञानाच्या अनुपस्थितीतच मूळ किंवा पराभूत मानसिकता उदयास येते. आपल्या बुद्धीचे ज्ञान आपल्या श्रद्धांवर अवलंबून असते आणि बहुतेक वेळा आपल्या चुकीच्या समजुतींमुळे आपल्याला अवचेतनपणे त्रास होतो. स्वतःला हे नाशवंत भौतिक शरीर समजणे हा आपला सर्वात मोठा गैरसमज आहे. त्यामुळे या शरीराशी कोणत्याही प्रकारचा परिचय जोडल्याने आपली क्षमता कमकुवत होते. त्याऐवजी आपण आपल्या स्वभावाचा एक दिव्य आत्मा म्हणून अनुभव घेतला तर आपली चेतना भौतिकतेच्या वर जाते. माझ्या ‘उत्कृष्टतेच्या मार्गाचे ७ दैवी नियम’ या पुस्तकात मी जीवनातील सर्वात महत्त्वाचे दैवी नियम तपशीलवार सांगितले आहेत. ते वाचून तुम्ही उत्साहाने भरलेल्या आनंदाच्या प्रवासाला सुरुवात कराल.

स्वामी मुकुंदानंद आध्यात्मिक गुरू व लेखक

बातम्या आणखी आहेत...