आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा
  • Marathi News
  • Opinion
  • Rahul Gandhi And The New Congressmen Are Engaged In Creating A New Image | Article By Abhaykumar Dubey

विश्लेषण:राहुल गांधी व नवे काँग्रेसजन नवीन प्रतिमानिर्मितीत मग्न

औरंगाबाद2 महिन्यांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

राहुल गांधींच्या नेतृत्वाखाली काढण्यात आलेल्या भारत जोडो यात्रेकडे दीर्घकालीन जनसंपर्क अभियान म्हणून प्रथमदर्शनी पाहिले जात आहे, त्याची या पक्षाला दीर्घ काळापासून गरज होती. पक्ष कोणताही असो, या प्रकारच्या प्रचाराचा फायदा कोणत्याही पक्षाला व त्याच्या नेत्यालाच होतो. तो कमी-जास्त असला तरी त्याचे लगेच मूल्यांकन करता येत नाही. पण, ही यात्रा ज्या पद्धतीने पुढे सरकली व ज्या प्रकारे तिला विरोध-समर्थनाचा सामना करावा लागला त्यामुळे तिच्या राजकीय इराद्यांत एक नवा आयाम जोडला गेला. या नव्या पैलूमुळे जनसंपर्काच्या कसरतीपलीकडे जाऊन राहुल गांधी आणि काँग्रेसचा हा उपक्रम समजून घेण्याची गरज निर्माण झाली आहे. कदाचित या यात्रेचा खरा हेतू या नव्या पैलूमध्ये दडलेला आहे.

यात्रा सुरू होताच निवडणुकीच्या टप्प्यातून जाण्यासाठी सज्ज असलेल्या गुजरात-हिमाचलमधून यात्रेची पावले का पडत नाहीत, या प्रश्नावर चर्चा सुरू झाली. या दोन राज्यांतील निवडणुका काँग्रेस गांभीर्याने लढवेल, अशी राजकीय टीकाकारांची अपेक्षा होती. पक्षाला येथे फायदा होण्याचीही स्पष्ट शक्यता होती. दोन्ही राज्यांतील भाजप सरकारांना सत्ताविरोधी कारभाराचा सामना करावा लागला. नवे अध्यक्ष म्हणून खरगे यांनी राहुल यांना यात्रा पुढे ढकलण्यास सांगावे व या निवडणुकांत १५-१६ दिवस घालवावेत, असा सल्लाही मी दिला होता, पण ना खरगेंनी दिशा दाखवली, ना राहुल गांधींनी प्रचारात विशेष रस दाखवला. त्यांनी हे जाणूनबुजून केले नसल्याचे आता स्पष्ट झाले आहे. निवडणुकीतील तात्कालिक नफ्या-तोट्यापलीकडे ही यात्रा ठेवावी, अशी त्यांची इच्छा होती. राजकीय कार्यक्रम एक तर निवडणुकीच्या फायद्यासाठी आयोजित केले जातात किंवा त्यामागे काही मोठे दीर्घकालीन उद्दिष्ट असते. किंबहुना, राहुल गांधींना निवडणुकीच्या आमिषाच्या पलीकडे जाऊन देशाच्या चिंतेत मग्न असलेला नेता म्हणून प्रस्थापित करण्याचा या यात्रेचा प्रयत्न आहे. त्यांना मते मागताना दिसायचे नाही, तर मत मागायला नकार देऊन राष्ट्रीय पातळीवर राजकीय-सामाजिक एकता पुन्हा प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न करताना दिसायचे आहे.

निवडणूक प्रदेशापासून दूर राहण्याच्या अट्टहासामुळे राहुल गांधींना होणारे नुकसान समजण्यासारखे आहे. पण, याचा एक फायदा असा झाला की, स्वाभाविकपणे काँग्रेसवर टीका करणाऱ्या किंवा काँग्रेसेतर राजकारणात दीर्घकाळ घालवलेल्या अनेकांना त्यांच्या प्रवासाशी जोडता आले. त्यांच्यापैकी बरेच जण माजी किंवा सध्याचे समाजवादी आहेत. काही पर्यावरणवादी आहेत. काही विचारवंत आहेत, काही कार्यकर्ते आहेत. इतर पक्षांतून निराश होऊन काही लोक नव्या ध्रुवाच्या शोधात आहेत. यापैकी बरेच लोक स्वतःला मार्क्सवादी किंवा डाव्या विचारसरणीच्या श्रेणींमध्ये ठेवतात. काहींची स्वत:ची सामाजिक कार्यकर्त्यांची प्रतिमा आहे. पक्षविरहित राजकारण करणारे किंवा एनजीओ क्षेत्रात सक्रिय असलेले लोकही या प्रवासाचा भाग बनत आहेत. असे घटक काँग्रेसच्या इतिहासात प्रथमच सामील होत आहेत. खरे तर एकेकाळी हे घटक काँग्रेसच्या विरोधात जन्माला आले होते. नरेंद्र मोदी, त्यांच्या हिंदुत्वाच्या राजकारणाचा सततचा विस्तार आणि त्यांच्या निवडणूक विजयांनी काँग्रेसला केवळ दुर्लक्षित केले नाही, तर अशा राजकीय घटकांच्या राजकीय पुढाकारालाही शून्य केले. विशेष म्हणजे हे सर्व लोक राजकारणात टिकून राहण्यासाठी आशेने राहुल गांधींकडे पाहत आहेत. ते नवे काँग्रेसजन होण्यासाठी तयार आहेत. राहुल यांची यात्रा ज्या पद्धतीने आयोजित करण्यात आली आहे, ते एक विलक्षण यश आहे. भाजपचे प्रवक्ते या यात्रेची वाटेल तशी खिल्ली उडवू शकतील, पण पंतप्रधानपदाच्या उमेदवाराने मते मागण्यापासून दूर राहून राष्ट्रीय व्यासपीठावर स्वत:ला प्रस्थापित करण्याची ही बहुधा पहिलीच वेळ असावी. हा असा जुगार आहे की तो यशस्वी झाला तर नरेंद्र मोदींच्या अखिल भारतीय व्यक्तिमत्त्वाच्या तुलनेत आणखी एक अखिल भारतीय व्यक्तिमत्त्व उदयास येऊ शकेल. हे एकाच वेळी १००% होईल, असे नाही. ही यात्रा अंशतःही यशस्वी होऊ शकते. राहुल गांधी आणि त्यांच्या नव्या समर्थकांना पूर्णत: यशस्वी होण्यासाठी आणखी काही क्षणांची वाट पाहावी लागणार आहे. (ही लेखकाची वैयक्तिक मते आहेत.)

अभयकुमार दुबे प्राध्यापक, डाॅ. आंबेडकर विद्यापीठ, दिल्ली abhaydubey@aud.ac.in

बातम्या आणखी आहेत...