आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा
  • Marathi News
  • Opinion
  • We Need Medical engineering Books In Our Languages | Article By Abhaykumar Dubey

चर्चा:वैद्यकीय - अभियांत्रिकीची पुस्तके आपल्या भाषांत हवीत

औरंगाबादएका महिन्यापूर्वी
  • कॉपी लिंक

गृहमंत्र्यांच्या हस्ते वैद्यकीय शास्त्राच्या पुस्तकांचे हिंदीतील प्रकाशनावरून सुरू झालेल्या चर्चेने मला राम मनोहर लोहिया यांची आठवण करून दिली. उन्हाळ्याच्या सुटीत इंग्रजी पुस्तके हिंदीत लवकर तयार व्हावीत म्हणून शिक्षकांना अनुवादाच्या कामात गुंतवावे, अशी भूमिका लोहिया यांनी मांडली होती. इंग्रजीच्या तावडीतून शिक्षण बाहेर पडताच ज्ञानाच्या लोकशाहीकरणाचा मार्ग खुला होईल. भारतातील लोकांची प्रतिभा फुलेल. ही गोष्ट लोहिया यांनी साठच्या दशकात सांगितली होती. त्या काळातही इंग्रजीचा प्रादुर्भाव होता, पण त्याची तीव्रता आजच्या तुलनेत कमी होती. इंग्रजीतून शिकवणाऱ्या शिक्षकांची हिंदीही चांगली होती. आज परिस्थिती बदलली आहे. इंग्रजी पुस्तकांतून शिकवणारे शिक्षक केवळ कामचलाऊ पद्धतीने हिंदीचा वापर करू शकतात. आपल्याच भाषेचा संज्ञानात्मक वापर करण्याची क्षमता गमावली जात आहे.

पण, परिस्थितीचा नवा पैलू म्हणजे अनुवादकांचा एक समुदाय बाजारात दाखल झाला आहे. अनुवादातून उदरनिर्वाह करणारी ही माणसं शिक्षणाच्या जगात सर्वात जास्त शोषित आणि कमी मानली जाणारी आहेत, ही वेगळी बाब आहे. त्यांची इंग्रजी पक्की नसल्याने ते मूळ लेखन इंग्रजीत करू शकत नाहीत, असे मानले जाते. अनुवादक होणे ही त्यांच्यासाठी असहायता आहे. त्यामुळे मूळ इंग्रजीचे लेखक आणि हिंदीचे भाषांतरकार असे दोन वर्ग पडले आहेत. वैद्यकीय आणि अभियांत्रिकीच्या पुस्तकांमध्ये मूळ लेखन हिंदीत नसल्यामुळे अनुवादक दुसऱ्या क्रमांकावर आहेत. हिंदीसाठी जे सत्य आहे ते तामिळ आणि बंगालींसाठीही तितकेच खरे आहे.

भारत सरकार गेली अनेक वर्षे ट्रान्सलेशन मिशन नावाची संस्था चालवत आहे. अझीम प्रेमजी विद्यापीठ अनेक वर्षांपासून अनुवाद संपदा नावाचा उपक्रम राबवत आहे. या दोन्हींचा भर विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या पुस्तकांवर नाही, असे मला वाटते. भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, जीवशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र, गणित आणि तंत्रज्ञान या विषयांचे ज्ञान हिंदी आणि इतर भारतीय भाषांमध्ये आणायचे असेल तर सरकारला विज्ञानाच्या अनुवादासाठी वाहिलेल्या संस्था निर्माण कराव्या लागतील. रात्रंदिवस या गोष्टीचा विचार करा, भाषिक प्रयत्न करा आणि सर्वात सोप्या भाषेत रंजक पद्धतीने भाषांतराची प्रक्रिया पुढे न्या. या संस्थांमध्ये चांगल्या अनुवादकांना नोकरी मिळू शकते. सरकार हे संस्थात्मक प्रयत्न दोन प्रकारे करू शकते. भाषांतराच्या संस्था स्वतंत्रपणे स्थापन कराव्यात किंवा त्यांना विद्यमान संशोधन संस्था आणि विद्यापीठांशी संलग्न करावे. मला वाटते की, दुसरा मार्ग पहिल्यापेक्षा चांगला आहे. विद्यापीठांमध्ये भाषांतर विभाग नाहीत, असे नाही, परंतु त्यांच्याकडे भाषांतराचा शैक्षणिक अभ्यास आहे. येथे व्यावहारिक भाषांतराची गरज आहे, भाषांतराचा शैक्षणिक अर्थ आणि त्याच्या प्रक्रियेची नव्हे. या संस्था भाषांतर कारखान्यांप्रमाणे काम करतील. यामुळे मोठ्या प्रमाणावर भाषांतर होईल. उत्तर प्रदेशच्या अर्ध-ग्रामीण भागात मी पाचवीपर्यंत गणिताचा अभ्यास हिंदीत करायचो. उदा. मी म्हणायचो - दोन अधिक दोन बरोबर चार. सहाव्या वर्गात आल्यावर मी म्हणू लागलो - टू प्लस टू इज इक्वल टू फोर. माझ्या वर्गात काही मोजक्याच विद्यार्थ्यांची कौटुंबिक पार्श्वभूमी इंग्रजीला वाव असलेली होती. फक्त तेच इज इक्वल टू स्पष्टपणे बरोबर उच्चारू शकत असत. बाकीचे विद्यार्थी त्याला ‘इजिकल्टू’ म्हणत. हे विद्यार्थी पदवीपूर्व वर्गात गेले तेव्हा त्यांच्या इंग्रजीतील कमकुवतपणामुळे त्यांना सहा महिने गणिताच्या वर्गात टिकून राहणेही कठीण झाले.

गृहमंत्र्यांच्या या कामावर टीकाकारांनी थेट किंवा फिरवून त्यांच्यावर हिंदी लादल्याचा आरोप केला आहे. हिंदी लोक वैद्यकीय शिक्षण हिंदीत घेतल्यास तामिळ लोकही अशी मागणी करू शकतात, असेही म्हटले आहे. पण, तसे झाले तर त्यात गैर काय? वैद्यकीय आणि अभियांत्रिकीची पुस्तके हिंदीतच नव्हे, तर सर्व भारतीय भाषांमध्ये तयार झाली पाहिजेत. आपण हेदेखील लक्षात घेतले पाहिजे की, एकदा इंग्रजीतील पुस्तक हिंदी किंवा इतर कोणत्याही भारतीय भाषेत प्रमाणितपणे अनुवादित केले की त्याचे इतर भारतीय भाषांमध्ये भाषांतर करणे खूप सोपे होते. (ही लेखकाची वैयक्तिक मते आहेत.)

अभयकुमार दुबे प्राध्यापक, डाॅ. आंबेडकर विद्यापीठ, दिल्ली abhaydubey@aud.ac.in

बातम्या आणखी आहेत...