आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

डिजिटल:इतक्या अतिप्रचंड माहितीचे अखेर आपण करणार काय?

औरंगाबाद8 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

आपले जीवन बातम्या, दृश्ये व माहितीने भरले आहे आणि अनेकदा आपण काहीही विचार न करता पाहत राहतो. आपल्याकडे त्या सर्व प्रक्रियेसाठी वेळही नसतो. त्यामुळे भ्रम आणि तणाव निर्माण होतो.

डिजिटल डिटॉक्स आणि डिजिटल वेल-बिइंगबद्दल आधीच बरेच काही सांगितले गेले आहे, परंतु आपल्या जीवनातील माहितीच्या ओव्हरलोडवर फार काही सांगितले जात नाही. आज प्रत्येकाकडे स्मार्टफोन आहे आणि प्रत्येक जण हायपर-कनेक्टेड जगात जगत आहे. फोनवरील अॅप्स आणि आपली तंदुरुस्ती, आरोग्य, आर्थिक, प्रकाशासाठी एक्सपोजर किंवा झोपेच्या गुणवत्तेवर लक्ष ठेवणाऱ्या वेअरेबल वापरकर्त्यांसाठी सतत डेटा तयार करत आहेत. या गॅजेट्समधून मिळणारा डेटा अनेकदा वापरकर्त्यांना व्यवस्थित समजत नाही. उदा. तुम्ही फायनान्सशी संबंधित अॅप वापरत असाल, परंतु तुम्हाला बाजारातील हालचाली नीट समजत नसतील तर त्यामुळे तुम्हाला खूप गोंधळ आणि भीती वाटू शकते.

डेटा आणि माहिती सोशल मीडियावरही सतत प्रवाहित केली जाते. आपले जीवन बातम्या, दृश्ये व माहितीने भरले आहे आणि अनेकदा आपण काहीही विचार न करता पाहत राहतो. आपल्याकडे त्या सर्व प्रक्रियेसाठी वेळही नसतो. त्यामुळे भ्रम आणि तणाव निर्माण होतो. तथापि, हे १४५० मध्ये जर्मन प्रिंटर जोहान्स गुटेनबर्गने अमेरिकेत जंगम प्रकारचे तंत्रज्ञान आणले तेव्हाच सुरू झाले. यानंतर छापील साहित्याचा महापूर आला. त्यानंतर कार्बन पेपर, सायक्लोस्टायलिंग आणि फोटोकॉपीचे आगमन झाले. छापील गोष्टी कॉपी करणे सोपे झाले, तर माहितीचा ओव्हरलोड वाढला. डिजिटायझेशनने ही समस्या वेगळ्या पातळीवर नेली, कारण फक्त बटण दाबून प्रकाशन शक्य आहे. काही अहवालांनुसार, २०१० मध्ये जगभरात तयार केलेल्या आणि वापरलेल्या माहितीचे प्रमाण २ झेटाबाइट्स होते. आता ही संख्या ९७ झेटाबाइट्सपर्यंत वाढली आहे आणि २०२५ पर्यंत ती १८१ झेटाबाइट्सपर्यंत जाऊ शकते. लक्षात ठेवा, एक झेटाबाइट एक ट्रिलियन जीबीइतके असते.

माहितीचा हा ओव्हरलोड व्यक्तींसाठी निराशा आणि तणाव निर्माण करू शकतो. तुम्ही फिटनेस अॅप वापरत असाल तर तुमच्या हालचालींचा मागोवा घेणे हे एक तुमच्यासाठी अस्वस्थ करणारे ठरू शकते. कोविडच्या काळात आपले आयुष्य ऑनलाइन झाले तेव्हा ही समस्या अनेक पटींनी वाढली. २०२१ मध्ये एका खासगी कंपनीने केलेल्या सर्वेक्षणात ५२ टक्क्यांहून अधिक लोकांनी सांगितले की, गेल्या पाच वर्षांत त्यांच्या माहितीचा स्रोत अनेक पटींनी वाढला आहे. ४४ टक्के लोकांना वाटते की, महामारीदरम्यान माहितीचा ओव्हरलोड वाढला आणि दैनंदिन ताणतणावांमध्ये भर पडली. कामाच्या ठिकाणीही विपरीत परिणाम झाला आहे. लोकांना विविध ई-मेल आणि युजर अकाउंट्स अॅक्सेस करावे लागतात, अनेक पासवर्ड लक्षात ठेवावे लागतात आणि बहुतेकदा कामाच्या साइटवर दिलेल्या माहितीशी त्यांचे काम संबंधित नसते. काम संकरित होत असल्याने तणाव वाढत आहे. त्याचा निर्णय घेण्याच्या क्षमतेवरही परिणाम होतो. आज लोक दररोज एकापेक्षा जास्त अॅप्स, खाती, ई-मेल आणि मेसेजिंग प्लॅटफॉर्ममध्ये स्विच करत राहतात, त्यामुळे त्यांची एकाग्रता कमी झाली आहे.

आपण याचा सामना कसा करावा? एआय आता व्यावसायिक घराण्यांद्वारे कस्टमाइज्ड आणि अर्थपूर्ण माहिती वितरित करण्यासाठी वापरले जात आहे, तो हायपर-पर्सनलाइझ डेटा देतो. कॅलरी मोजण्याऐवजी आहार अॅप्स आता तुम्हाला तुम्ही खात असलेल्या गोष्टींबद्दल आवश्यक गोष्टी सांगतात. माहितीच्या ओव्हरलोडबद्दल आपण सर्वांनी सावध राहिले पाहिजे आणि अनावश्यक माहितीकडे दुर्लक्ष करायला शिकले पाहिजे. शिवाय, जीवनातील प्रत्येक गोष्टीची गणना करणे गरजेचे नाही, आपण परिणामांचा मागोवा न घेतादेखील अॅक्टिव्हिटींचा आनंद घेऊ शकतो.

साधना शंकर, लेखिका भारतीय महसूल सेवा अधिकारी sadhna99@hotmail.com ही लेखिकेची वैयक्तिक मते आहेत.

बातम्या आणखी आहेत...